Hội bài chòi điểm tô cho những ngày xuân thắm
Đã có lúc, bài chòi tưởng chừng chỉ còn trong ký ức của những bậc cao niên, thế nhưng từ khi HĐND tỉnh Quảng Nam (cũ) ban hành Nghị quyết số 08/2024/NQ-HĐND về quy định nội dung, mức hỗ trợ bảo tồn, phát huy giá trị Di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật Bài chòi trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2024 – 2030 thì loại hình diễn xướng dân gian này dần được khôi phục và trở thành hoạt động văn hóa thường nhật tại các địa phương của xã Tây Hồ như: Tân Phú, An Thọ,... Đặc biệt mỗi độ Tết đến Xuân về, hát hô bài chòi trở thành một phần không khí xuân không thể thiếu đối với bà con tại nơi đây.
Hát hô bài chòi dịp tết Nguyên đán Bính Ngọ tại Trung tâm Văn hóa – Thể thao xã Tây Hồ
Trước chòi (sân khấu) người dân ngồi quây quần, háo hức chờ anh hiệu, chị hiệu (người hô bài chòi) xướng tên con bài. Mỗi con bài mở ra là một câu chuyện, một tiếng cười, một lời nhắc nhở dung dị về tình làng nghĩa xóm, về đạo lý, về cách sống ở đời... Ông Phạm Hoàng Phước – Thành viên CLB bài chòi thôn Tân Phú, xã Tây Hồ tâm sự: “Hằng tháng vào ngày 16 âm lịch, anh em câu lạc bộ biểu diễn tại Nhà văn hoá thôn Tân Phú, nhưng những ngày đầu năm tết Nguyên đán là đông nhất. Vừa chơi xuân với bà con, vừa giữ gìn và tiếp nối mạch nguồn văn hoá của cha ông để lại. Anh em chúng tôi vui lắm!”.
“Về phần lời, câu hô bà con Nhân dân nào có đam mê có thể gửi tác phẩm sáng tác cho câu lạc bộ. Như vậy, bài chòi vừa là văn hoá vừa là gạch nối giữa hai thế hệ và đó cũng là cái hay của nghệ thuật bài chòi”, ông Phước chia sẻ thêm.
Để di sản được gìn giữ, phát huy
Để bài chòi “sống” được trong lòng bà con Nhân dân là cả một quá trình bền bỉ và sáng tạo thầm lặng. Những người làm văn hóa ở xã nhà vừa phải nắm được hồn cốt của nghệ thuật dân gian, vừa điều chỉnh để phù hợp với nhịp sống hiện đại và nhu cầu thị hiếu của người dân.
Vì là diễn xướng, người hô không chỉ hát mà còn phải diễn, phải giao lưu để người xem hiểu. Khi phát con bài, đội hô bài chòi giải thích để người chơi hiểu. Đồng thời, cách phát âm, nhịp điệu cũng được linh hoạt để bà con quê mình dễ nghe, dễ hiểu và dễ cảm nhận.
Hát hô bài chòi tại Nhà văn hoá thôn Tân phú, xã Tây Hồ
Phần hô thai của bài chòi chủ yếu được lấy từ kho tàng văn học dân gian, thể hiện tình yêu quê hương đất nước, tình yêu lứa đôi, tình yêu gia đình, tinh thần cố kết cộng đồng, chứa đựng những bài học về đạo đức, kinh nghiệm ứng xử ở đời. Chính vì vậy, nghệ thuật bài chòi không chỉ thuần tuý giải trí mà còn mang đậm tính giáo dục nhân cách, lối sống, hướng con người đến những giá trị, chuẩn mực đạo đức cao đẹp, được các tầng lớp nhân dân trân trọng, gìn giữ.
Bài chòi mang hơi thở cuộc sống, thể hiện tính đa dạng văn hóa, sự sáng tạo của cộng đồng dân cư và được kế tục qua nhiều thế hệ. Âm nhạc của bài chòi bao gồm các làn điệu dân ca Quảng Nam và Trung Bộ như, Xuân nữ, Xàng xê, Cổ bản, Hò Quảng, một số điệu lý, hò, vè…Nên những câu hô, lời ca vang lên nghe rất “êm tai” và thân thương.
Cô Nguyễn Thị Phú –thôn Tân Phú, xã Tây Hồ nói: “Tôi từng biết đến bài chòi là di sản văn hóa phi vật thể, nhưng khi trực tiếp tham gia mới thấy hấp dẫn. Những câu hô rất vui, có khi ứng tác theo tình huống nên không hề nhàm chán. Cảm giác vừa chơi vừa thưởng thức nghệ thuật rất thú vị”.
Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, việc duy trì các câu lạc bộ, lớp học hô hát bài chòi trong cộng đồng dân cư và trong các trường học là nỗ lực đáng trân trọng. Hoạt động này không chỉ góp phần lan tỏa giá trị di sản mà còn cần sự chung tay của cộng đồng để nhân rộng, truyền dạy cho thế hệ trẻ, qua đó bảo tồn và phát huy nghệ thuật bài chòi, đóng góp vào việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc./.