Huỳnh Thúc Kháng- Một nhân cách, trí tuệ lớn

Một niềm tin lớn giữa buổi đầu dựng xây đất nước

Trong cuộc đời hoạt động của cụ Huỳnh Thúc Kháng có một dấu mốc thật đặc biệt, được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao quyền Chủ tịch nước khi Người sang Pháp. Đó không chỉ là sự lựa chọn một người thay mình điều hành đất nước trong thời khắc khó khăn, gian khổ nhất; mà còn là câu chuyện đẹp về sự thấu hiểu, trọng dụng nhân tài và niềm tin giữa những người cùng chung một chí hướng về khát vọng độc lập, tự do cho Tổ quốc, cho Nhân dân.

Dấu mốc đặc biệt đó là vào năm 1946, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa giành được độc lập đã phải đối mặt với muôn vàn khó khăn. Chính quyền cách mạng còn non trẻ, kinh tế kiệt quệ, nạn đói và nạn dốt để lại những hậu quả nặng nề. Trong khi đó, tình hình chính trị, quân sự trong nước và quan hệ với thực dân Pháp diễn biến hết sức phức tạp. Đất nước đứng trước những thử thách có ý nghĩa sống còn.

Trong hoàn cảnh ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn kiên trì tìm kiếm con đường giữ vững nền độc lập, tranh thủ hòa bình để xây dựng đất nước. Hạn chế đến mức thấp nhất chiến tranh xảy ra. Khi nhận lời mời sang Pháp đàm phán, Người phải giao lại công việc điều hành Chính phủ cho một người đủ đức, đủ tài, đủ uy tín và bản lĩnh để gánh vác trọng trách quốc gia. Bởi người nắm giữ vị trí quyền Chủ tịch nước lúc này chỉ cần một sai lầm nhỏ trong quyết sách cũng có thể đánh đổi cả nền độc lập mà nước nhà vừa giành được.

Và trong rất nhiều sự lựa chọn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trao trọn niềm tin cho cụ Huỳnh Thúc Kháng-người con quê hương huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam (cũ), nay thuộc thành phố Đà Nẵng. Là một nhà khoa bảng, một chí sĩ yêu nước, Cụ đã dành cả cuộc đời đấu tranh cho độc lập dân tộc, quyền sống và quyền làm chủ của Nhân dân. Trải qua tù đày, gian khổ, Cụ vẫn giữ vững khí tiết, không khuất phục trước cường quyền. Uy tín của Cụ được hun đúc từ chính cuộc đời thanh liêm, cương trực và một lòng vì nước, vì dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh hiểu rất rõ điều đó. Và ngày 29/5/1946, Người ký Sắc lệnh số 82/SL, ủy nhiệm cụ Huỳnh Thúc Kháng ký thay Chủ tịch những công văn thường ngày và chủ tọa các phiên họp Hội đồng Chính phủ trong thời gian Người đi vắng.

Khi lên đường sang Pháp ngày 31/5/1946, Người nắm tay Cụ và căn dặn: “Tôi vì nhiệm vụ quốc dân giao phó phải đi xa ít lâu, ở nhà trăm sự nhờ cậy ở Cụ cùng anh em giải quyết cho. Mong Cụ “dĩ bất biến ứng vạn biến’.” Lời căn dặn ngắn gọn mà chứa đựng biết bao niềm tin. Đó không chỉ là sự ủy thác công việc, mà còn là sự gửi gắm vận mệnh đất nước vào một nhân cách lớn. Điều đáng quý là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn thấy ở cụ Huỳnh Thúc Kháng không chỉ một người yêu nước, một nhà trí thức uyên bác, mà còn là một con người có thể cùng gánh vác việc nước, dù hai người có những khác biệt về con đường hoạt động và quan điểm trước đây. Nhưng có chung một mục tiêu lớn lao: giành độc lập cho dân tộc, đem lại tự do, hạnh phúc cho Nhân dân.

Từ sự lựa chọn ấy, chúng ta càng hiểu hơn tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong dùng người. Càng trân trọng bản lĩnh, phương pháp ứng xử của cụ Huỳnh Thúc Kháng trước những trọng trách được giao.

          Bản lĩnh của người gánh vác việc nước “Dĩ bất biến ứng vạn biến”

Nếu sự lựa chọn của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện tầm nhìn trong công tác cán bộ, thì cách cụ Huỳnh Thúc Kháng điều hành công việc Chính phủ lại cho thấy chiều sâu trí tuệ và bản lĩnh của một nhà lãnh đạo.

Trong thời gian Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp, cụ Huỳnh Thúc Kháng đảm nhận trọng trách điều hành công việc thường ngày của Chính phủ. Đó là những tháng ngày đầy thử thách. Tình hình trong nước phức tạp, các thế lực chống phá tìm cách gây chia rẽ, nền độc lập còn non trẻ phải đối mặt với nhiều nguy cơ.

Trước những biến động ấy, bằng sự điềm tĩnh, cương trực và lòng tin vào con đường độc lập dân tộc mà Chính phủ đang theo đuổi. Cụ Huỳnh Thúc Kháng luôn giữ vững nguyên tắc, đồng thời linh hoạt trong cách giải quyết công việc. Cụ đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên những khác biệt về chính kiến; không để những khác biệt làm tổn hại đến khối đoàn kết chung, giữ vững kỷ cương, kiên quyết bảo vệ chính quyền cách mạng và những thành quả mà Nhân dân vừa giành được. Trước những luận điệu công kích Hiệp định Sơ bộ ngày 6/3/1946, cho rằng chúng ta đã thỏa hiệp với Pháp; Cụ đã lên tiếng bảo vệ chủ trương của Chính phủ, giải thích đó là một sách lược nhằm tranh thủ thời gian, bảo toàn lực lượng và giữ vững nền độc lập.

Trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều nguy nan, những việc làm của Cụ đã giúp Chính phủ giữ được mục tiêu lớn, đó là độc lập, là khối đại đoàn kết; không để những bất đồng trước mắt làm chệch hướng đi của dân tộc.

Đến ngày 23/10/1946, khi trở về nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá cao sự điều hành của cụ Huỳnh Thúc Kháng, khẳng định nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của cụ, sự giúp đỡ của Quốc hội, sự gánh vác của Chính phủ và sự đồng tâm hợp lực của quốc dân, nhiều việc khó khăn đã được giải quyết, công cuộc kiến thiết đất nước tiếp tục tiến bộ. Sự ghi nhận ấy là minh chứng cho một điều: người cán bộ có bản lĩnh không phải là người không gặp khó khăn, mà là người biết giữ vững điều cốt lõi, bình tĩnh trước biến động, tìm ra cách giải quyết phù hợp và đặt lợi ích chung lên trên hết. Cụ Huỳnh Thúc Kháng đã làm được điều đó bằng chính nhân cách của mình.

Một nhân cách lớn-bài học còn mãi

Cuộc đời cụ Huỳnh Thúc Kháng khép lại ngày 21/4/1947, khi Cụ đang trên đường công tác ở miền Trung. Nhưng những gì Cụ để lại không chỉ dừng lại ở một giai đoạn lịch sử; mà còn vọng chiếu trong tâm thức bao thế hệ về lòng yêu nước,  về nhân cách lớn, thanh liêm, khí tiết, luôn đặt lợi ích dân tộc, Nhân dân lên trên hết, trước hết.

Tròn 80 năm đã qua đi. Nhưng câu chuyện lịch sử dùng người và người được giao nhiệm vụ vẫn để lại bài học mang tính thời sự sâu sắc. Câu chuyện Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao trọng trách cho cụ Huỳnh Thúc Kháng là một bài học đẹp về nghệ thuật dùng người. Câu chuyện cụ Huỳnh Thúc Kháng điều hành công việc Chính phủ là bài học sâu sắc về bản lĩnh, trí tuệ và phương pháp hành động của người lãnh đạo. Hai con người, hai hành trình khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: tất cả vì độc lập của Tổ quốc, vì hạnh phúc của Nhân dân.

Hôm nay, trong quá trình xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, bài học ấy càng có ý nghĩa hơn bao giờ hết. Mỗi cán bộ cần biết giữ vững điều cốt lõi; linh hoạt, sáng tạo trong hành động, trọng dân, gần dân và có trách nhiệm với dân. Mỗi cơ quan, đơn vị cần nhìn nhận, đánh giá khách quan công tác cán bộ; trọng dụng người có năng lực, tạo môi trường để họ được cống hiến; xây dựng một bộ máy hoạt động lực năng, hiệu lực, hiệu quả, để người dân được thụ hưởng thực thụ từ sự đổi mới của bộ máy.

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (1/10/1876-1/10/2026), chúng ta càng thêm tự hào về một người con ưu tú của quê hương, một nhân cách lớn của dân tộc. Tấm gương của Cụ nhắc nhở mỗi chúng ta rằng: chức vụ có thể thay đổi, hoàn cảnh có thể đổi thay, nhưng lòng tận tụy với dân, sự liêm chính trong công việc và tinh thần trách nhiệm trước Đảng, trước dân phải luôn được giữ vững. Bởi sau cùng, giá trị của một người cán bộ không nằm ở vị trí họ đảm nhiệm, mà ở những điều tốt đẹp họ để lại cho Nhân dân. Và đó cũng chính là điều làm nên sức sống lâu bền của nhân cách Huỳnh Thúc Kháng trong lòng dân tộc hôm nay và mai sau./.